harohnny at the movies III

door harohnny

leviathan

Gisteren (maandag, 20 oktober) stond wat Russische staatswodka en Italiaans-Belgische biopicologie op het menu. Wanneer we ons iets na het middaguur naar de Kinepolis begeven en de zon schuin aan de hemel staat lijken we nog niet goed te beseffen dat dit de laatste zonnestralen zijn die we vandaag zullen zien. Dat Poetins volkje en cultuur geen katjes zijn om zonder handschoenen aan te pakken was ons al ruime tijd – mede dankzij tal van berichten in de actualiteit – bekend. Pussy Riot, Dostojevski en ja, zelfs Poetin zijn stuk voor stuk karakters met een uitgesproken parcours. Ook Leviathan’s protagonist mag zich zonder twijfel bij het laatstgenoemde rijtje van doorbijters voegen. Leviathan vormt de vierde film op het palmares van de Russische Andrey Zvagintsev en behandelt corruptie zoals enkel de Russen dat kunnen. In stilte en voorzien van een goede scheut wodka.

Hoewel het verhaal een bijbelse (Job, toch), ja zelfs mythische gang van zaken kent lijkt de problematiek die hier behandeld wordt hedendaagser dan ooit. Onrecht, geweld en verraad. Een afwikkeling van een Kafkaëske situatie op een manier zoals enkel de Russen het kunnen. Personificatie van deze contemporaine disputen speelt zich af rond de ietwat verbitterde autobricoleur (Kolya) die samen met zijn nieuwe vrouw (Lilya) en puberzoon (Roma) in een huis aan de Barentsszee woont. Vriend Dmitri, jurist en voorstander van feiten en waarheid snelt hen te hulp wanneer hun onroerende goederen door de dubieuze burgemeester plots o-zo gegeerd worden. Wat volgt is een afbrokkeling van alle waarden, normen en zekerheden. De schuldrol wordt voortdurend doorgeschoven en krijgt uiteindelijk een feitelijk besluit. Om het met de woorden van onze voorvechter van de waarheid te zeggen: “alles is de schuld van iedereen”. Zoals eerder aangehaald grijpt Leviathan terug naar het bijbelse verhaal van Job waarbij we de film kunnen beschouwen als allegorie voor de terugkeer naar chaos. Uit de vele beproevingen van de oervader aan de mens die hieraan vooraf gingen lijkt steeds duidelijker dat de mensheid am sich niet in staat zich te weren tegen de driftige tentakels van Leviathan, de macabere chaos van het zijn.

1939777

Hypnotiseerde beelden die stilte, rust en iets observatiefs uitstralen. De opmerkelijke score van de hand van Philip Glass, die in het rijtje van Steve Reich en Terry Riley geplaatst kan worden. Minimalisme dat aanleunt bij het stilzwijgen van de cultuur die gedurende de film vooropgesteld wordt. De assemblage van deze histoire met de naturalistische prenten en stille tonen maakt van deze film een lumineus gure tocht naar de donkerste kanten van het bestaan. Dat deze film mede mogelijk gemaakt werd door het Russische Ministerie van Cultuur en eveneens werd afgevaardigd voor Oscars 2015 is een paradox op zichzelf. Heerst er een vlaag van zelfbewustzijn binnen de Rusland van tegenwoordig? Of is dit een sneer naar de desacralisatie van de maatschappij en kan God, en ja enkel God ja, ons redden van een teloorgang van alles en iedereen?

Met deze donkere wolken boven ons hoofd en een berg sushi achter de kiezen hoopten we ons met Pasolini in iets luchtigere, Italiaanse sferen te begeven. Luchtigheid is uiteraard het laatste waarmee we Pasolini assimileren zullen. Maar het is een Rus, geen Italiaan. De duisterheid had zich echter onherroepelijk in onze hoofden genesteld en bij de aftiteling dienden we onze zin om in de vaart te springen staalhard te onderdrukken. Pasolini, geregisseerd en geschreven door Abel Ferrara, was een zeer bevreemdende filmervaring.

dafoe

Indutten tijdens een première valt niet goed te praten. Maar wie zijn wij om daar weerstand tegen te bieden als dromen interessanter blijken dan het personage van Pasolini, vertolkt door Willem Defoe, dat een vijftien minuten lange monoloog over zijn politieke visie zit te reciteren. In het Italiaans, Amerikaans en/of Frans (schrap wat past). Neen, daar zitten wij niet op te wachten. Het enige moment dat iets had kunnen zijn in dit 84 minuten durende tafereel was de scène waarin een paar van de karakterloze personages een seksfeestje betreden. Onze woorden lijken die scène misschien ietwat te vulgariseren. Maar door de nevenactiviteiten werden ook deze shots niet gered van de ondergang. Zelfs hier was geen diepgang of enige vorm van narratie (die we veralgemeend gezegd zelfs niet altijd noodzakelijk achten) te bespeuren, nee. Deze film eindigde met de moordscène van Pasolini, waarbij het bloed op zijn platgereden gezicht verdacht veel weghad van kwaliteitsketchup. Dit alles, bijgestaan door bevreemdende schaduwen die je het gevoel geven dat ze er bij de laatste afwerkingen nog zijn bijgeplakt doet de vraag rijzen hoe dit schouwspel dat blaakt van nonchalance ooit op het Filmfestival van Venetië terechtgekomen is. Pasolini mag het weten.

5480-pasolini-eng-10

Advertenties